Uzyskanie zaświadczenia o niekaralności przez nauczyciela pochodzenia ukraińskiego po zatarciu skazania

  1. Osoba, z którą nawiązany został stosunek pracy (zarówno poprzez zatrudnienie jak
    i mianowanie) w polskim systemie oświaty, a która będzie w nim funkcjonowała na poziomie dydaktycznym, winna legitymować się m.in. niekaralnością. Dotyczy to również nauczycieli pochodzenia ukraińskiego.
  2. Już na wstępie trzeba zaznaczyć, że uzyskanie zaświadczenia o niekaralności możliwe jest za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub w Biurze Informacyjnym lub Punktach Informacyjnych Krajowego Rejestru Karnego działających przy sądach okręgowych. Warto również dopowiedzieć, że w Krajowym Rejestrze Karnym gromadzi się dane o osobach:
  • które zostały skazane prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwa lub przestępstwa skarbowe,
  • przeciwko którym prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne w sprawach o przestępstwa lub przestępstwa skarbowe,
  • przeciwko którym prawomocnie umorzono postępowanie karne w sprawach
    o przestępstwa lub przestępstwa skarbowe na podstawie amnestii,
  • które są obywatelami polskimi i zostały prawomocnie skazane przez sądy innych państw,
  • wobec których prawomocnie orzeczono środki zabezpieczające w sprawach o przestępstwa lub przestępstwa skarbowe,
  • nieletnich, wobec których prawomocnie orzeczono środki wychowawcze, środek leczniczy lub środek poprawczy na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich,
  • które zostały prawomocnie skazane za wykroczenia na karę aresztu,
  • które są poszukiwane listem gończym,
  • które są tymczasowo aresztowane,
  • które wykonują karę dożywotniego pozbawienia wolności, 25 lat pozbawienia wolności, pozbawienia wolności, aresztu wojskowego, aresztu i zastępczą karę pozbawienia wolności,
  • nieletnich umieszczonych w schroniskach dla nieletnich.
  1. Jeśli chodzi o cudzoziemców, mają oni prawo do uzyskania zaświadczenia z polskiego rejestru karnego na takich samych warunkach jak obywatele polscy. Dotyczy to zarówno osób niebędących obywatelami UE, jak i obywateli innych państw członkowskich UE. W przypadku osób posiadających obywatelstwo państw członkowskich UE innych niż Polska, informacje z polskiego rejestru zostaną uzupełnione o dane z rejestrów krajowych państwa obywatelstwa wnioskodawcy. Procedura wymaga dodatkowego czasu na rozpatrzenie wniosku, ponieważ zagraniczne rejestry mają do 20 dni roboczych na dostarczenie niezbędnych informacji. Z kolei w przypadku państw, które nie są członkami UE, polski rejestr karny nie zawiera informacji o karalności obywateli tych państw. Wobec tego uzyskane w Polsce zaświadczenie o niekaralności obywatela ukraińskiego jest niemiarodajne. Oznacza to, że polski dokument będzie poświadczał niekaralność osoby, która na Ukrainie mogła być skazana.
  2. Sytuacja, o której mowa w tytule dotyczy sprawy, kiedy osoba została skazana prawomocnym wyrokiem sądu za popełnienie przestępstwa (miejscem popełnienia czynu jest obszar RP) i kiedy w określonych prawem warunkach doszło do zatarcia skazania. Trzeba dopowiedzieć, że zgodnie z treścią art. 106 k.k. z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15.
  3. Dla przykładu w razie skazania na karę pozbawienia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat. Co szczególnie istotne,  jeżeli orzeczono środek karny np. zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania.
  4. Inny niż na zasadach ogólnych sposób zatarcia skazania ustawodawca przewiduje w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary. Przyjmuje bowiem, że następuje ono po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby (art. 76 § 1 k.k.), ale zawsze dopiero po wykonaniu m.in. środka karnego (art. 76 § 2 k.k.).
  5. Dla pełnego oglądu sytuacji trzeba wspomnieć jeszcze o jednej regulacji prawnej. Art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela wskazuje, że stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa w razie prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, co mocno koreluje z koniecznością przedstawiania przez nauczyciela przed nawiązaniem stosunku pracy zaświadczenia o niekaralności.
  6. Reasumując, w momencie, gdy nauczyciel został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za popełnienie przestępstwa umyślnego i gdy upłynął termin uzasadniający zatarcie skazania, wówczas nauczyciel będzie mógł ponownie być zatrudniony w placówce oświatowej. Zatarcie jest bowiem pewną fikcję prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, iż skazanie jako zdarzenie historyczne nie miało w ogóle miejsca. Zatarcie skazania nie oznacza oczywiście wyeliminowania wyroku z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydanego. Zgodnie z przytoczonym już art. 106 k.k. wpis o skazaniu zostaje usunięty z rejestru skazanych, a skazany nauczyciel otrzymuje ,,czyste” zaświadczenie o karalności.